Türkmenistanyň milli maddy däl medeni mirasynyň hasaba
alnyş sanawy

15.01.2018 ý.

 

Belgisi

Maddy däl (ruhy)
mirasyň ady

 

1.

 

Dilden-dile geçýän
miras

1.1

Dilden-dile geçýän
folklor

1.1.1

Dessanlar

1.1.1.1

Hüýrulkga Hemra

1.1.1.2

Şasenem Garyp

1.1.1.3

Nejep oglan

1.1.1.4

Saýatly Hemra

1.1.1.5

Asly Kerem

1.1.2

Eposlar

1.1.2.1

Türkmen halk Görogly eposy

1.1.2.2

Gorkut ata

1.2.3

Rowaýatlar

1.2.4

Ertekiler

1.2.5

Hekaýalar

1.2.6

Nakyllar

1.2.7

Tapmaçalar

1.2.8

Şorta sözler (anektodlar)

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

 

2.

 

Däp-dessurlar, Yrymlar

2.1

Däp-dessurlar

2.1.1

Däp – dessurlar

2.1.1.1

Türkmen myhmansöýerligi

2.1.1.2

Ula sarpa goýmak

2.1.1.3

Ahlak däpleri

2.1.1.4

Çile

2.1.2

Urp-adatlar (gündelik we dini)

2.1.3

Ynançlar

2.1.4

Yrymlar

2.1.5

Dini düşünjeler

2.1.5.1

Oraza

2.1.6

Keramatly ýerler

2.1.6.1

Astana Baba

2.1.6.2

Ak işan

2.1.6.3

Paraw Bibi

2.1.6.4

Aşyk Aýdyň Pir

2.1.6.5

Baba Gambar

2.1.6.6

Üç ýüz
altmyş Pirler

2.1.6.7

Mary welaýatyndaky ýerler

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

2.2

Toýlar,
baýramçylyklar

2.2.1

Milli toýlar

2.2.1.1

Ogul-gyz toýy

2.2.1.2

Çile toýy

2.2.1.3

Sallançak toýy

2.2.1.4

Galpak toýy

2.2.1.5

Sünnet toý (oglanlar
üçin)

2.2.1.6

Gyz toýy

2.2.1.7

Nika toýy

2.1.1.8

Täze halynyň kesilen güni

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

2.2.2

Baýramçylyklar

2.2.2.1

Nowruz — Täze ýyl

2.2.2.2

Gurbanlyk

2.2.2.3

Oraza (Gadyr gijesi)

2.2.2.4

Haşar

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

 

3.

 

Halk çeperçilik sungaty

3.1

Sazlar

3.1.1

Türkmen milli sazlary

3.1.1.1

Dutar sazlary

3.1.1.2

Dutar toplumlary

3.1.1.2a

Mukamlar

3.1.1.2b

Gyrklar

3.1.1.2c

Saltyklar

3.1.1.2d

Nowaýylar

3.1.1.2

Tüýdük sazlary

3.1.1.3

Gyjak sazlary

3.1.1.4

Gopuz sazlary

3.1.2

Bagşyçylyk sungaty

3.1.2.1

Ahal-teke ýoly

3.1.2.2

Damana ýoly

3.1.2.3

Salyr-saryk ýoly

3.1.2.4

Ärsary ýoly

3.1.2.5

Ýomut-gökleň
ýoly

3.1.2.6

Çowdur ýoly

3.1.3.

Görogly dessançylyk sungaty

3.1.4

Gurt Ýakubyň ýoly

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

3.2

Halk aýdymlary

3.2.1

Läleler

3.2.2

Hüwdüler

3.2.3

Ýar-ýar

3.2.4

Ýarowjan

3.2.5

Öleňler

3.2.6

Leýeran

3.2.7

Agylar

3.2.8

Monjugatdy

3.2.9

Ýaremezan

3.2.10

Höwlüm

3.2.11

Degirmençi

3.2.12

Hörele

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

3.3

Milli tanslar

3.3.1

Küşt depdi

3.3.2

Hüş-teki

3.3.3

Çapak-karsak

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

3.4

Milli oýunlar

3.4.1

Aýterek-günterek

3.4.2

Ýüzük tapdy

3.4.3

Çemçe-gelin

3.4.4

Eşşe-daraz

3.4.5

Bukuldym

3.4.6

Eldegirdi

3.4.7

Urupgaçdy

3.4.8

Içýanagzy

3.4.9

Guýruk tutdy

3.4.10

Aşyk oýny

3.4.11

Ak süňk

3.4.12

Çap atym

3.4.13

Öweleme-döweleme

3.4.14

Guşak goýdy

3.4.15

Çilek-hekgal

3.4.16

Çiş

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

3.5

Milli sport oýunlary

3.5.1

Ýaý atmak

3.5.2

Göreş tutmak

3.5.3

Otdan bökmek

3.5.4

Ýaglyga towusmak

3.5.5

Küşt oýnamak

3.5.6

Düzzüm oýnamak

3.5.7

Peçiz

3.5.8

Ýedi top

3.5.9

Toplum gaçdy

3..5.10

At üstündäki oýunlar

3.5.11

At çapyşmak

3.5.12

Çowgan

3.5.13

Deňene

3.5.14

Altyn gabak

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

 

4.

 

Milli hünarmentçilik

4.1

El hünäri

4.1.1

Halyçylyk sungaty

4.1.1.1

Haly dokamagyň usullary

4.1.1.2

Haly dokamagyň tilsimleri

4.1.1.3

Halyçylyga degişli enjamlary
ýasamak

4.1.1.4

Haly dokamak ücin zerur bolan
çig mallary taýýarlamagyň usullary

4.1.1.5

Ýüňi gaýtadan
işlemegiň usullary

4.1.1.6

Boýaglary taýýarlamagyň
usullary

4.1.1.7

Ýüňi
boýamagyň usullary

4.1.1.8

Boýaglary
taýýarlamagyň usullary (tebigy we emeli boýaglar)

4.1.1.8

Ýüplügi egirmegiň
usullary

4.1.1.9

Halylaryň bezegleri

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

4.1.2

Keçe basmak

4.1.2.1

Keçe basmagyň usullary

4.1.2.2

Keçe basmagyň enjamlary we
çig mallary

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

4.1.3

Taraçylyk

4.1.3.1

Taraçylygyň usullary

4.1.3.2

Taraçylygyň enjamlary we
çig mallary

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

4.1.4

Keşdeçilik

4.1.4.1

Keşdeçiligiň usullary

4.1.4.2

Keşdeçiligiň enjamlary
we çig mallary

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

4.1.5

Hünärmentçilik
(ussaçylyk)

4.1.5.1

Zergärçilik

4.1.5.2

Galaýyçy

4.1.5.3

Demirçi

4.1.5.4

Dutarçy (halk saz gurallaryny
ýasamak)

4.1.5.5

Küýzegärçilik
(külal)

4.1.5.6

Agaç ussaçylygy
(neçjar)

4.1.5.7

Arabaçy

4.1.5.8

Göni gaýtadan işlemek

4.1.5.9

Ýüňi gaýtadan
işlemek

4.1.5.10

Çöpüri gaýtadan
işlemek

4.1.5.11

Bedew şaý-seplerini ýasamak

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

 

5

 

Halk tejribesi

5.1

Awçylyk

5.1.1

Gapan ýasamak we gapan gurmak

5.1.2

Yz çalmak

5.1.3

Ýabany haýwanlary awlamak

5.1.4

El guşlary bilen aw etmek

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

5.2

Balykçylyk

5.2.1

Çeňňek ýasamak

5.2.2

Tor örmek

5.2.3

Gaýyk ýasamak

5.2.4

Balygy duzlamak we kakatmak

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

5.3

Oba hojalyk tejribesi

5.3.1

Ekerançylyk tejribesi

5.3.1.1

Ak bugdaýy ösdürip
ýetişdirmek

5.3.1.2

Şalyny ösdürip
ýetişdirmek

5.3.1.3

Türkmen gawunyny ösdürip
ýetişdirmek

5.3.1.4

Türkmen garpyzyny ösdürip
ýetişdirmek

5.3.1.5

Türkmen üzümini ösdürip
ýetişdirmek

5.3.1.6

Bakjaçylyk

5.3.1.7

Ýerli dökünleri
taýýarlamagyň usullary

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

5.3.2

Maldarçylyk tejribesi

5.3.2.1

Ahalteke bedewini ösdürip
ýetişidrmek

5.3.2.2

Ýomut bedewini ösdürip
ýetişdirmek

5.3.2.3

Gara mallary ösdürip
ýetişdirmek

5.3.2.4

Saryja goýunlary

5.3.2.5

Garaköli goýunlary

5.3.2.6

Düýedarçylyk

5.3.2.7

El guşlary

5.3.2.8

Tazylar we alabaý iti

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

5.4

Iýmit taýýarlamak,
saklamak (türkmen milli tagamlary)

5.4.1

Türkmen çöregi (tamdyr çörek, petir, ýagly petir, soganly gatlakly
çörek, gowurdakly)

5.4.2

Çekdirme

5.4.3

Çorba
(gara çorba, nohutly, mäşli, kädili
, kellebaşaýak çorbasy)

5.4.4

Dograma

5.4.5.

Unaş (etli, süýtli, belke,
bulamak)

5.4.6

Süýt-gatyk
önümleri
(düýe çaly, agaran,
süzme, gatyk, gurt, peýnir)

5.4.7

Gowurma

5.4.8

Çelpek

5.4.9

Pişme

5.4.10

Külçe

5.4.11

Çapady

5.4.12

Gatlama

5.4.13

Gutap (etli, kädili, gökli,
hurmaly)

5.4.14

Somsa (etli, kädili)

5.4.15

Palaw
(goýun etinden, towukly, balykly, kişmişli, mäşli
palaw)

5.4.16

Şüle (etli, kädili)

5.4.17

Börek
(etli, ýumurtgaly)

5.4.18

Işlekli
(etli, kädili, kömelekli)

5.4.19

Ýörme (içegä
dykylan bagyr-öýken)

5.4.20

Kakadylan et

5.4.21

Çişde bişirilen bedene
(balyk, bagyr)

5.4.22

Ir-iýmişleri ýygmak
we guratmak

5.4.23

Ýerli ösümliklerden
ýaglary öndürmek

5.4.24

Ýandakly, narpyzly çaý

5.4.25

Şek-şek

5.4.26

Patrak

5.4.27

Halwa

5.4.28

Toşap

5.4.29

Gawun kaky

5.4.30

Dykylma

5.4.31

Semeni

5.4.32

Köje

5.4.33

Bulamak

5.4.34

Süýtli aş

5.4.35

Ýarma

5.4.36

Kebap

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

 

 

5.5

Suwy toplamak we ony tygşytly
ulanmak

5.5.1

Kärizleri gazmak we durkuny
saklamak

5.5.2

Guýulary gazmak we durkuny
saklamak

5.5.3

Kaklardan peýdalanmak

5.5.4

Howuzlary gurmak

5.5.5

Ekinleri suwarmagyň usullary

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

5.6

Egin-eşik we durmuş hajatlary
üçin serişdeleri öndürmek

5.6.1

Mata dokamak

5.6.2

Egin-eşik tikmek

5.6.3

Aýakgap tikmek

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

5.7

Öý gurmak we milli binagärçilik

5.7.1

Öý ussaçylygy (ak
öý gurmak)

5.7.2

Pagsadan jaý gurmak

5.7.3

Suwag işleri

5.7.4

Haşamçylyk

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

5.8

Halk tebipçiligi (usullary we
derman otlaryň peýdalanylyşy)

5.8.1

Döwügi-ýenjigi bejermek
usullary

5.8.2

Derman otlaryň
ýygnalyşy

5.8.3

Derman otlaryň saklanyşy

5.8.4

Derman otlaryň ulanylyş
usullary

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

5.9

Ýerli ösümliklerden
boýaglary almagyň usullary

5.9.1

Boýaglyk ösümlikleri
tanamak we ýygnamak

5.9.2

Boýaglary almagyň usullary

5.9.3

Boýamagyň usullary

 

We ş.m.
dowam etdirmeli

5.10

Howa we klimat hadysalaryna
düşündiriş bermek

5.10.1

Howa hadysalary we olaryň
nyşanlary

 

We
ş.m. dowam etmeli

5.11

Ýerde we suwda ugur anyklamak

5.11.1

Asman jisimlerine görä ugur
anyklamak

 

We ş.m.
dowam etdirmeli